Ichimlik we Chékimlik
°û¤ßʪ¤ÈµÛ°ûʪ
Uyghurlar charwichiliq hayatidin bashlap her xil suyuq ichimliklerni ichishke adetlen'gen. Yilqa (at), sütini tulumgha sélip, échitip qémiz¡Ìqimiz¡Í yasap ichken. Yene tériqni yarma qilip qaynitip, uninggha ündürme qilin'ghan bughdayni soqup sélip, birqanche kün turghuzup, tériq suyuqluqi qaynap köpük chiqirip pishqanda, uni süzüp süyini élip boxsum («türkiy tillar diwani», I– tom, 631 – bet) (boza) qilip ichken. Yene bughday yarmisi we undin yuqiriqi usulda yasilidighan «aghatqu», «pishmaq» dégen'ge oxshash ichimlikliri bolghan.
¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤Ï²ÈÃÜͳÍè¤Î³Æ¼ï¤Î°û¤ßʪ¤ò°û¤à¤³¤È¤¬½¬´·¤Ë¤Ê¤Ã¤Æ¤¤¤ë¡£¥¦¥Þ¤Î¥ß¥ë¥¯¤ò³×ÂÞ¤ËÆþ¤ì¤Æ¡¢È¯¹Ú¤µ¤»¤Æ¥¯¥ß¥º¡ÌÇÏÆý¼ò¡Í¤òºî¤Ã¤Æ°û¤à¡£¤Þ¤¿¥¢¥ï¤òÈÔ¤³ä¤ê¤Ë¤·¤Æ¼Ñ¤Æ¡¢¤½¤ì¤Ëȯ²ê¾®Çþ¤ò¤Ä¤Ö¤·¤ÆÆþ¤ì¤Æ¡¢¿ôÆüÊüÃÖ¤·¤Æ¡¢¥¢¥ï¤Î±ÕÂΤ¬Ë¢Î©¤Ã¤Æ¤¤¿¤é¡¢¤½¤ì¤ò¹÷¤·¤Æ±ÕÂΤò¼è¤ê½Ð¤·¤Æ¥Ü¥Õ¥¹¥à¡Ê¡Ø¥Æ¥å¥ë¥¯½ô¸ì½¸À®¡Ù1´¬631¥Ú¡¼¥¸¡Ë¡Ê¹òʪ¼ò¡Ë¤òºî¤Ã¤Æ°û¤à¡£¤Þ¤¿ÈÔ¤³ä¤ê¾®Çþ¤È¾®ÇþÊ´¤«¤é¾å¤ÎÊýË¡¤Çºî¤é¤ì¤ë¡Ö¥¢¥¬¥È¥¯¡×¤Ï¡¢¡Ö¥Ô¥·¥Þ¥¯¡×¤È¤¤¤¦¤Î¤ÈƱ¤¸°û¤ßʪ¤Ç¤¢¤ë¡£
Uyghurlar sheherleshkendin kéyin, üzümdin mey (muselles) yasap ichishke adetlen'gen. Uyghurlar üzüm tatliq pishqanda, üzümni pakiz yuyup, siqip tiripi we dughlirini süzüp éliwétip, héchqandaq échitqu salmay qazanda qaynitidu (muselles qizarsun dése, qaynashta birqanche tal tazilan'ghan alma salidu), qazan'gha üch chélek üzüm süyi quyghan bolsa bir chélek qalghuche qaynitidu. Bu chaghda üzüm süyi shirnige aylinidu. Andin ikki chélek süzük su quyup, yene qaynitip bir chélek tügep ikki chélek qalghanda, otni toxtitip, qol köymigüdek sowughanda quruq, pakiz küpke élip aghzini hawa kirmeydighan qilip étip, hawasi tengshelgen jayda qoyup qoyidu. Küptiki üzüm süyi ikki kündin kéyin bulduqlap qaynashqa bashlaydu. Muselles pishqanda köpük yoqilidu. Andin quruq chömüch bilen cheynekke élip piyalige quyup ichidu.
¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤ÏÅÔ²ñ²½¤·¤Æ¤«¤é¡¢¥Ö¥É¥¦¼ò¡Ê¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¡Ë¤òºî¤Ã¤Æ°û¤à¤³¤È¤¬½¬´·¤Ë¤Ê¤Ã¤¿¡£¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤Ï¥Ö¥É¥¦¤¬´Å¤¯½Ï¤·¤¿¤é¡¢¥Ö¥É¥¦¤ò¤¤ì¤¤¤ËÀö¤Ã¤Æ¡¢¹Ê¤ê¤«¤¹¤È¤ª¤ê¤ò¹÷¤·¤Æ¼è¤êµî¤Ã¤Æ¡¢¤Ê¤Ë¤â¹ÚÊì¤òÆþ¤ì¤Ê¤¤¤Ç´ÝÄìÆé¤Çʨ¤«¤·¤Æ¡Ê¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Ë²Ð¤¬Ä̤俤顢¼Ñʨ¤·¤Æ¤¤ì¤¤¤Ë¤·¤¿¿ô¸Ä¤Î¥ê¥ó¥´¤òÆþ¤ì¤ë¡Ë¡¢Æé¤Ë¼ê²³£³ÇդΥ֥ɥ¦¥¸¥å¡¼¥¹¤òÆþ¤ì¤¿¤é¡¢¼ê²³£±ÇÕʬ¤ò»Ä¤¹¤è¤¦¤Ë¤·¤Æ¼ÑµÍ¤á¤ë¡£¤³¤Îº¢¤Ë¥Ö¥É¥¦¥¸¥å¡¼¥¹¤¬¥¸¥ã¥à¤Ë¤Ê¤ë¡£¤½¤ì¤«¤é¼ê²³£²Çդξô¿å¤òÆþ¤ì¤Æ¡¢¤µ¤é¤Ë¼ÑµÍ¤á¤Æ¼ê²³£±ÇÕʬ̵¤¯¤Ê¤Ã¤Æ¼ê²³£²ÇÕʬ»Ä¤Ã¤¿»þ¡¢²Ð¤ò»ß¤á¤Æ¡¢¼ê¤¬²Ð½ý¤·¤Ê¤¤¤°¤é¤¤¤ËÎä¤Þ¤·¤¿¤é¡¢´¥¤¤¤¿¤¤ì¤¤¤ÊÉӤ˼è¤Ã¤Æ¸ý¤ò¶õµ¤¤¬Æþ¤é¤Ê¤¤¤è¤¦¤ËÊĤ¸¤Æ¡¢¶õµ¤¤òÄ´À°¤µ¤ì¤¿¾ì½ê¤ËÃÖ¤¤¤Æ¤ª¤¯¡£ÉӤΥ֥ɥ¦¥¸¥å¡¼¥¹¤Ï£²Æü¸å¤Ë¥Ö¥¯¥Ö¥¯Ë¢Î©¤Á»Ï¤á¤ë¡£¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤¬½Ï¤·¤¿¤éË¢¤¬¤Ê¤¯¤Ê¤ë¡£¤½¤ì¤«¤é´¥¤¤¤¿ÊÁ¼Ý¤Ç¥Á¥§¥¤¥Í¥Ã¥¯¤Ë¼è¤Ã¤ÆÃãÏÒ¤ËÃí¤¤¤Ç°û¤à¡£
Uyghurlar musellesni hergizmu bashqa ichimliklerge oxshitip ichmeydu. Musellesning tebi'iti ikki xil bolup, höl üzümde yasalghini soghuqqa mayil, u issiq mijezlik kishilerge shipa bolidu. Quruq üzümde yasalghini yaki échitqu ornida her xil issiqliq dora – dermanlar we kepter bachkisini sélip teyyarlan'ghan muselles issiq tebi'etlik bolup, soghuqchan höl mijez ademler ichse körünerlik menpe'et qilidu. Muselles qanche uzun tursa shunche yaxshi bolidu. Uni issiq jaylarda kömüp saqlashqimu bolidu. Xotende yasilidighan «meyzab¡Ì¸¶Ê¸meyzap¡Í»mu musellesning bir xili.
¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤Ï¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤ò·è¤·¤ÆÂ¾¤Î°û¤ßʪ¤ÈƱ¤¸¤è¤¦¤Ë°û¤Þ¤Ê¤¤¡£¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤ÎÀ¼Á¤Ë¤Ï£²¼ïÎढ¤Ã¤Æ¡¢À¸¤Î¥Ö¥É¥¦¤Çºî¤é¤ì¤ë¤â¤Î¤Ï¥½¥°¥¯¤Î·¹¸þ¤¬¤¢¤ê¡¢¤½¤ì¤Ï¥¤¥¹¥Ã¥¯¤ÎÂÎÄ´¤Î¿Í¤ò¼£ÎŤ¹¤ë¡£´³¤·¥Ö¥É¥¦¤Çºî¤é¤ì¤¿¤â¤Î¤ä¹ÚÊì¤ÎÂå¤ï¤ê¤Ë³Æ¼ï¤Î¥¤¥¹¥Ã¥¯¤Ê¹á¿ÉÎÁ¤ä¥Ï¥È¤Î¤Ò¤Ê¤òÆþ¤ì¤Æºî¤é¤ì¤¿¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Ï¥¤¥¹¥Ã¥¯¤ÎÀ¼Á¤¬¤¢¤Ã¤Æ¡¢¥½¥°¥¯¤Î·¹¸þ¤Î¡¢¼¾¤Ã¤¿ÂÎÄ´¤Î¿Í¤¬°û¤ó¤À¤éÌÜΩ¤Ã¤¿¸ú²Ì¤òÆÀ¤é¤ì¤ë¡£¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Ï¸Å¤±¤ì¤Ð¸Å¤¤¤Û¤É¤è¤¤¡£¤½¤ì¤ò½ë¤¤½ê¤Ç¤ÏËä¤á¤ÆÊݸ¤¹¤ë¤Î¤âÎɤ¤¡£¥Û¥¿¥ó¤Çºî¤é¤ì¤ë¡Ö¥á¥¤¥¶¥Ö¡×¤â¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Î°ì¼ï¤Ç¤¢¤ë¡£
¡Ø¥¦¥¤¥°¥ë¤ÎÉ÷¯½¬´·¡Ù(uyghur orp-adetliri, 1996, ürümchi)¤è¤ê
°û¤ßʪ¤ÈµÛ°ûʪ
Uyghurlar charwichiliq hayatidin bashlap her xil suyuq ichimliklerni ichishke adetlen'gen. Yilqa (at), sütini tulumgha sélip, échitip qémiz¡Ìqimiz¡Í yasap ichken. Yene tériqni yarma qilip qaynitip, uninggha ündürme qilin'ghan bughdayni soqup sélip, birqanche kün turghuzup, tériq suyuqluqi qaynap köpük chiqirip pishqanda, uni süzüp süyini élip boxsum («türkiy tillar diwani», I– tom, 631 – bet) (boza) qilip ichken. Yene bughday yarmisi we undin yuqiriqi usulda yasilidighan «aghatqu», «pishmaq» dégen'ge oxshash ichimlikliri bolghan.
¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤Ï²ÈÃÜͳÍè¤Î³Æ¼ï¤Î°û¤ßʪ¤ò°û¤à¤³¤È¤¬½¬´·¤Ë¤Ê¤Ã¤Æ¤¤¤ë¡£¥¦¥Þ¤Î¥ß¥ë¥¯¤ò³×ÂÞ¤ËÆþ¤ì¤Æ¡¢È¯¹Ú¤µ¤»¤Æ¥¯¥ß¥º¡ÌÇÏÆý¼ò¡Í¤òºî¤Ã¤Æ°û¤à¡£¤Þ¤¿¥¢¥ï¤òÈÔ¤³ä¤ê¤Ë¤·¤Æ¼Ñ¤Æ¡¢¤½¤ì¤Ëȯ²ê¾®Çþ¤ò¤Ä¤Ö¤·¤ÆÆþ¤ì¤Æ¡¢¿ôÆüÊüÃÖ¤·¤Æ¡¢¥¢¥ï¤Î±ÕÂΤ¬Ë¢Î©¤Ã¤Æ¤¤¿¤é¡¢¤½¤ì¤ò¹÷¤·¤Æ±ÕÂΤò¼è¤ê½Ð¤·¤Æ¥Ü¥Õ¥¹¥à¡Ê¡Ø¥Æ¥å¥ë¥¯½ô¸ì½¸À®¡Ù1´¬631¥Ú¡¼¥¸¡Ë¡Ê¹òʪ¼ò¡Ë¤òºî¤Ã¤Æ°û¤à¡£¤Þ¤¿ÈÔ¤³ä¤ê¾®Çþ¤È¾®ÇþÊ´¤«¤é¾å¤ÎÊýË¡¤Çºî¤é¤ì¤ë¡Ö¥¢¥¬¥È¥¯¡×¤Ï¡¢¡Ö¥Ô¥·¥Þ¥¯¡×¤È¤¤¤¦¤Î¤ÈƱ¤¸°û¤ßʪ¤Ç¤¢¤ë¡£
Uyghurlar sheherleshkendin kéyin, üzümdin mey (muselles) yasap ichishke adetlen'gen. Uyghurlar üzüm tatliq pishqanda, üzümni pakiz yuyup, siqip tiripi we dughlirini süzüp éliwétip, héchqandaq échitqu salmay qazanda qaynitidu (muselles qizarsun dése, qaynashta birqanche tal tazilan'ghan alma salidu), qazan'gha üch chélek üzüm süyi quyghan bolsa bir chélek qalghuche qaynitidu. Bu chaghda üzüm süyi shirnige aylinidu. Andin ikki chélek süzük su quyup, yene qaynitip bir chélek tügep ikki chélek qalghanda, otni toxtitip, qol köymigüdek sowughanda quruq, pakiz küpke élip aghzini hawa kirmeydighan qilip étip, hawasi tengshelgen jayda qoyup qoyidu. Küptiki üzüm süyi ikki kündin kéyin bulduqlap qaynashqa bashlaydu. Muselles pishqanda köpük yoqilidu. Andin quruq chömüch bilen cheynekke élip piyalige quyup ichidu.
¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤ÏÅÔ²ñ²½¤·¤Æ¤«¤é¡¢¥Ö¥É¥¦¼ò¡Ê¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¡Ë¤òºî¤Ã¤Æ°û¤à¤³¤È¤¬½¬´·¤Ë¤Ê¤Ã¤¿¡£¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤Ï¥Ö¥É¥¦¤¬´Å¤¯½Ï¤·¤¿¤é¡¢¥Ö¥É¥¦¤ò¤¤ì¤¤¤ËÀö¤Ã¤Æ¡¢¹Ê¤ê¤«¤¹¤È¤ª¤ê¤ò¹÷¤·¤Æ¼è¤êµî¤Ã¤Æ¡¢¤Ê¤Ë¤â¹ÚÊì¤òÆþ¤ì¤Ê¤¤¤Ç´ÝÄìÆé¤Çʨ¤«¤·¤Æ¡Ê¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Ë²Ð¤¬Ä̤俤顢¼Ñʨ¤·¤Æ¤¤ì¤¤¤Ë¤·¤¿¿ô¸Ä¤Î¥ê¥ó¥´¤òÆþ¤ì¤ë¡Ë¡¢Æé¤Ë¼ê²³£³ÇդΥ֥ɥ¦¥¸¥å¡¼¥¹¤òÆþ¤ì¤¿¤é¡¢¼ê²³£±ÇÕʬ¤ò»Ä¤¹¤è¤¦¤Ë¤·¤Æ¼ÑµÍ¤á¤ë¡£¤³¤Îº¢¤Ë¥Ö¥É¥¦¥¸¥å¡¼¥¹¤¬¥¸¥ã¥à¤Ë¤Ê¤ë¡£¤½¤ì¤«¤é¼ê²³£²Çդξô¿å¤òÆþ¤ì¤Æ¡¢¤µ¤é¤Ë¼ÑµÍ¤á¤Æ¼ê²³£±ÇÕʬ̵¤¯¤Ê¤Ã¤Æ¼ê²³£²ÇÕʬ»Ä¤Ã¤¿»þ¡¢²Ð¤ò»ß¤á¤Æ¡¢¼ê¤¬²Ð½ý¤·¤Ê¤¤¤°¤é¤¤¤ËÎä¤Þ¤·¤¿¤é¡¢´¥¤¤¤¿¤¤ì¤¤¤ÊÉӤ˼è¤Ã¤Æ¸ý¤ò¶õµ¤¤¬Æþ¤é¤Ê¤¤¤è¤¦¤ËÊĤ¸¤Æ¡¢¶õµ¤¤òÄ´À°¤µ¤ì¤¿¾ì½ê¤ËÃÖ¤¤¤Æ¤ª¤¯¡£ÉӤΥ֥ɥ¦¥¸¥å¡¼¥¹¤Ï£²Æü¸å¤Ë¥Ö¥¯¥Ö¥¯Ë¢Î©¤Á»Ï¤á¤ë¡£¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤¬½Ï¤·¤¿¤éË¢¤¬¤Ê¤¯¤Ê¤ë¡£¤½¤ì¤«¤é´¥¤¤¤¿ÊÁ¼Ý¤Ç¥Á¥§¥¤¥Í¥Ã¥¯¤Ë¼è¤Ã¤ÆÃãÏÒ¤ËÃí¤¤¤Ç°û¤à¡£
Uyghurlar musellesni hergizmu bashqa ichimliklerge oxshitip ichmeydu. Musellesning tebi'iti ikki xil bolup, höl üzümde yasalghini soghuqqa mayil, u issiq mijezlik kishilerge shipa bolidu. Quruq üzümde yasalghini yaki échitqu ornida her xil issiqliq dora – dermanlar we kepter bachkisini sélip teyyarlan'ghan muselles issiq tebi'etlik bolup, soghuqchan höl mijez ademler ichse körünerlik menpe'et qilidu. Muselles qanche uzun tursa shunche yaxshi bolidu. Uni issiq jaylarda kömüp saqlashqimu bolidu. Xotende yasilidighan «meyzab¡Ì¸¶Ê¸meyzap¡Í»mu musellesning bir xili.
¥¦¥¤¥°¥ë¿Í¤Ï¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤ò·è¤·¤ÆÂ¾¤Î°û¤ßʪ¤ÈƱ¤¸¤è¤¦¤Ë°û¤Þ¤Ê¤¤¡£¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤ÎÀ¼Á¤Ë¤Ï£²¼ïÎढ¤Ã¤Æ¡¢À¸¤Î¥Ö¥É¥¦¤Çºî¤é¤ì¤ë¤â¤Î¤Ï¥½¥°¥¯¤Î·¹¸þ¤¬¤¢¤ê¡¢¤½¤ì¤Ï¥¤¥¹¥Ã¥¯¤ÎÂÎÄ´¤Î¿Í¤ò¼£ÎŤ¹¤ë¡£´³¤·¥Ö¥É¥¦¤Çºî¤é¤ì¤¿¤â¤Î¤ä¹ÚÊì¤ÎÂå¤ï¤ê¤Ë³Æ¼ï¤Î¥¤¥¹¥Ã¥¯¤Ê¹á¿ÉÎÁ¤ä¥Ï¥È¤Î¤Ò¤Ê¤òÆþ¤ì¤Æºî¤é¤ì¤¿¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Ï¥¤¥¹¥Ã¥¯¤ÎÀ¼Á¤¬¤¢¤Ã¤Æ¡¢¥½¥°¥¯¤Î·¹¸þ¤Î¡¢¼¾¤Ã¤¿ÂÎÄ´¤Î¿Í¤¬°û¤ó¤À¤éÌÜΩ¤Ã¤¿¸ú²Ì¤òÆÀ¤é¤ì¤ë¡£¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Ï¸Å¤±¤ì¤Ð¸Å¤¤¤Û¤É¤è¤¤¡£¤½¤ì¤ò½ë¤¤½ê¤Ç¤ÏËä¤á¤ÆÊݸ¤¹¤ë¤Î¤âÎɤ¤¡£¥Û¥¿¥ó¤Çºî¤é¤ì¤ë¡Ö¥á¥¤¥¶¥Ö¡×¤â¥à¥»¥Ã¥ì¥¹¤Î°ì¼ï¤Ç¤¢¤ë¡£
¡Ø¥¦¥¤¥°¥ë¤ÎÉ÷¯½¬´·¡Ù(uyghur orp-adetliri, 1996, ürümchi)¤è¤ê








